Thị trường Đông trùng hạ thảo “LOẠN” giá, “LOẠN” chất lượng?

Đông trùng hạ thảo là vị thuốc bổ rất quý đối với sức khỏe con người, giúp hỗ trợ cải thiện tình trạng suy nhược cơ thể và nâng cao sức đề kháng của người bệnh. Tuy nhiên, thị trường đông trùng hạ thảo hiện nay đang có sự “hỗn loạn” cả về giá cả và chất lượng.

Đông trùng hạ thảo được biết đến là một loại thảo dược đặc biệt và quý, vì nó được xem như “con lai” giữa động vật và thực vật, nó có công dụng và giá trị cao trên thị trường. Theo y học cổ truyền, Đông trùng hạ thảo có vị ngọt, tính ấm và tác động đến các kinh thận, phế. Nó giúp bổ phế, ích can thận, dưỡng huyết, bổ dưỡng tạng phủ, tiêu đàm và bồi bổ cơ thể, cung cấp sức khoẻ cho con người. Trong y học hiện đại, Đông trùng hạ thảo chứa nhiều dưỡng chất tốt cho sức khỏe, bao gồm 17 loại axit amin thiết yếu, các hoạt chất quý như Cordycepin, adenosine, D-mannitol, hydroxyethyl adenosine, acid cordyceptic, carbohydrate, monosaccharide, polysaccharide, oligosaccharide, nucleoside, sterol, các loại vitamin và các nguyên tố vi lượng khác.

Vì những lợi ích đáng kể này, Đông trùng hạ thảo được coi như “thần dược” và mặc dù có giá bán cao, vẫn thu hút sự săn lùng của nhiều người. Điều này đã làm cho thị trường Đông trùng hạ thảo phát triển mạnh mẽ với nhiều loại sản phẩm khác nhau. Tuy nhiên, do chưa có quy định và quy chuẩn cụ thể về chất lượng, nhiều người đã mua phải những sản phẩm kém chất lượng, thậm chí “tiền mất tật mang”.

Trên thị trường có hai loại Đông trùng hạ thảo. Đông trùng hạ thảo tự nhiên là sự kết hợp giữa loài nấm Ophiocordyceps Sinensis và ấu trùng sâu non của một số loài bướm trong chi Thitarodes Viette. Vào mùa đông, nấm ký sinh vào sâu non và ấu trùng lớn lên dần trong môi trường khắc nghiệt trên đỉnh núi với độ cao 3500 – 5000m. Khi mùa hè tới, nấm mọc ra khỏi sâu rồi vươn lên như một ngọn cỏ và hình thành Đông trùng hạ thảo. Đông trùng hạ thảo tự nhiên Cordyceps Sinensis là loài đặc biệt và chỉ có thể khai thác trên sâu 8 chân tự nhiên, không thể nuôi trồng hay khai thác thêm. Quá trình hình thành nấm Đông trùng hạ thảo chỉ diễn ra trong một mùa và sản lượng rất ít, khoảng 7-8 kg mỗi năm.

Vì vậy, không khó hiểu tại sao giá thành của loại sản phẩm này lại cực kỳ đắt đỏ. Đông trùng hạ thảo nuôi trồng hiện được sản xuất trong phòng thí nghiệm từ nhiều giá thể khác nhau. Chủng nấm Cordycep Militaris là một trong những loại được đánh giá cao về dinh dưỡng, được nuôi từ gạo lứt và nhộng tằm sạch. Cả Đông trùng hạ thảo tự nhiên và nuôi trồng đều có thời gian bảo quản ngắn, tối đa là 2 tuần ở nhiệt độ tối ưu 5-8°C. Để kéo dài thời gian lưu trữ và bảo quản, người ta sử dụng các phương pháp sấy khô như sấy lạnh, sấy đối lưu và sấy thăng hoa. Sấy thăng hoa là công nghệ sấy tiên tiến hiện nay, giúp duy trì 99% hàm lượng dược chất ban đầu.

Tại Việt Nam, Đông trùng hạ thảo nuôi trồng được quảng cáo rất hấp dẫn nhưng rất khó để phân biệt chất lượng các sản phẩm do hàm lượng dược chất không thể thấy qua hình dáng bên ngoài, trong khi công tác kiểm nghiệm cũng như đảm bảo chất lượng chưa được quản lý chặt chẽ. Giá cả của Đông trùng hạ thảo dễ gây ra sự nhầm lẫn cho người dùng. Giá xuất xưởng của Đông trùng hạ thảo thường dao động từ 30-50 triệu đồng/kg, nhưng có nơi bán chỉ với 10-20 triệu đồng/kg hoặc thậm chí 3-5 triệu đồng/kg. Sự không ổn định về hàm lượng dược chất cũng gây ra sự lộn xộn trên thị trường, ảnh hưởng đáng kể đến các doanh nghiệp uy tín. Do giá trị cao, Đông trùng hạ thảo cũng là loại dược phẩm cao cấp bị làm giả nhiều nhất.

Công bố sản phẩm Đông trùng hạ thảo luôn kèm theo phiếu kiểm nghiệm hàm lượng adenosin và cordycepin để trả lời các câu hỏi chất lượng có tương xứng với giá thành và công dụng hay không? Kết quả kiểm nghiệm có đúng với lô sản phẩm bán trên thị trường hay không? Tuy nhiên, việc xác định hàm lượng này vẫn gặp khó khăn vì Việt Nam chưa có quy định và chế tài pháp lý cụ thể quản lý việc này. Hơn nữa, các dược chất, chất dinh dưỡng trong đông trùng hạ thảo lệ thuộc rất nhiều vào cách sơ chế và bảo quản, nếu không đảm bảo quy trình sấy thăng hoa ở nhiệt độ -50°C hoặc bảo quản đúng cách nó sẽ mất dần sau 2 tháng.

Bên cạnh đó, các cơ sở sản xuất có thể chọn chủng nấm tốt, nhưng quá trình nuôi cấy và môi trường không tốt sẽ ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Các chủng giống nấm Đông trùng hạ thảo thường bị thoái hóa sau 6 tháng, dẫn đến giảm hàm lượng dược chất. Hiện nay, trên thị trường vẫn tồn tại hai loại sản phẩm Đông trùng hạ thảo, thật và giả. Sự tồn tại của hàng giả liên quan đến việc sử dụng chất hóa học tổng hợp trong quá trình nuôi cấy Đông trùng hạ thảo cho ra các sản phẩm có hình dáng, mẫu mã đẹp nhưng nếu kiểm nghiệm chất lượng cho thấy hàm lượng dược chất chính rất thấp.

Với nhiều năm kinh nghiệm nghiên cứu trong lĩnh vực Y Sinh học tại Viện Công nghệ Sinh học (NCKU, Đài Loan (Trung Quốc) và Bệnh viện CHU de Grenoble (UGA, Pháp), TS. Nguyễn Duy Thái cho rằng người dân cần chọn sản phẩm của các đơn vị sản xuất có địa chỉ rõ ràng, giấy phép và uy tín để mua sản phẩm chất lượng.

TS. Nguyễn Duy Thái, Phó Chủ tịch Liên Chi hội Y học cổ truyền – Y học giấc ngủ Việt Nam

Share

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *